چطور قلاویز شکسته را بدون آسیب به قطعه کار خارج کنیم؟ معرفی دستگاه اسپارک

شکستن قلاویز داخل قطعه کار؛ یکی از مشکلات رایج در تراشکاری

شکستن قلاویز هنگام ایجاد رزوه یکی از اتفاقات ناخوشایند در کارگاه‌های تراشکاری، قالب‌سازی و قطعه‌سازی است. زمانی که قلاویز داخل سوراخ قطعه کار می‌شکند، خارج کردن آن با روش‌های معمولی کار ساده‌ای نیست؛ زیرا قلاویز از جنس فولاد سخت‌کاری‌شده است و مته‌های معمولی به‌راحتی نمی‌توانند آن را سوراخ کنند.

در بسیاری از مواقع، تلاش برای خارج کردن قلاویز شکسته با ابزارهای دستی، ضربه یا سوراخ‌کاری نامناسب باعث آسیب دیدن رزوه، تغییر شکل سوراخ یا حتی غیرقابل استفاده شدن قطعه کار می‌شود.

در چنین شرایطی استفاده از دستگاه اسپارک (Spark Erosion) یکی از روش‌های کاربردی برای خارج کردن قلاویز شکسته است. این دستگاه با استفاده از تخلیه الکتریکی، قسمت مرکزی ابزار شکسته را به‌تدریج فرسایش می‌دهد و امکان خارج کردن باقی‌مانده آن را فراهم می‌کند.

دستگاه اسپارک چیست و چگونه قلاویز شکسته را خارج می‌کند؟

دستگاه اسپارک که با نام دستگاه تخلیه الکتریکی (EDM) نیز شناخته می‌شود، تجهیزی صنعتی است که برای فرسایش کنترل‌شده مواد رسانای الکتریکی از جرقه‌های الکتریکی استفاده می‌کند.

در این روش، الکترود دستگاه بدون نیاز به اعمال نیروی مکانیکی مستقیم به قلاویز شکسته نزدیک می‌شود. با ایجاد تخلیه الکتریکی بین الکترود و قطعه شکسته، بخش کوچکی از فلز در هر مرحله فرسایش پیدا می‌کند.

با ادامه این فرایند، قسمت مرکزی قلاویز شکسته تخریب می‌شود و باقی‌مانده آن را می‌توان با ابزار مناسب از سوراخ خارج کرد.

مهم‌ترین مزیت دستگاه اسپارک این است که برای خارج کردن ابزار شکسته نیازی به وارد کردن نیروی مکانیکی شدید، ضربه زدن یا سوراخ‌کاری با مته معمولی نیست. البته برای جلوگیری از آسیب به رزوه، انتخاب قطر مناسب الکترود و تنظیم صحیح دستگاه اهمیت زیادی دارد.

دستگاه اسپارک برای خارج کردن چه ابزارهایی کاربرد دارد؟

یکی از مزایای دستگاه تخلیه الکتریکی، امکان استفاده از آن برای خارج کردن انواع ابزارهای شکسته از جنس مواد رسانای الکتریکی است.

مهم‌ترین کاربردهای این دستگاه عبارت‌اند از:

• خارج کردن قلاویز شکسته: برای تخریب قسمت مرکزی قلاویز و فراهم کردن امکان خارج کردن باقی‌مانده آن از سوراخ رزوه‌دار.
• خارج کردن مته شکسته: برای فرسایش بخش مرکزی مته شکسته و آزاد کردن آن از قطعه کار.
• خارج کردن پیچ شکسته: با استفاده از الکترود مناسب می‌توان داخل پیچ شیار ایجاد کرد و سپس آن را با ابزار مناسب باز کرد.
• خارج کردن ابزارهای فولادی شکسته: برای ابزارهای رسانای الکتریکی که خارج کردن آن‌ها با روش‌های معمول دشوار است.

طبق دفترچه دستگاه EDM-2000B، این دستگاه برای پردازش قلاویز و مته شکسته از قطر ۲ میلی‌متر به بالا طراحی شده است.

نکته: روش خارج کردن پیچ‌های شکسته با قلاویز و مته متفاوت است و بسته به قطر و استحکام پیچ باید از الکترود و روش مناسب استفاده شود.

چگونه با دستگاه اسپارک قلاویز شکسته را خارج کنیم؟

برای خارج کردن قلاویز شکسته با دستگاه اسپارک، ابتدا باید قطعه کار به‌درستی آماده شود و الکترود متناسب با اندازه قلاویز انتخاب شود. سپس با تنظیم هد دستگاه و ایجاد تخلیه الکتریکی، قسمت مرکزی قلاویز به‌تدریج فرسایش پیدا می‌کند.

مراحل کلی کار به شرح زیر است:

۱. آماده‌سازی قطعه کار

ابتدا قطعه کار را به‌خوبی ثابت کنید. زنگ‌زدگی و لایه اکسیدی اطراف محل ماشین‌کاری باید تمیز شود تا رسانایی الکتریکی مناسبی ایجاد شود.

۲. انتخاب الکترود مناسب

قطر الکترود باید متناسب با اندازه قلاویز شکسته انتخاب شود. انتخاب الکترود بیش از حد بزرگ ممکن است به رزوه داخلی آسیب بزند.

۳. تنظیم موقعیت هد دستگاه

هد دستگاه اسپارک را در موقعیت مناسب قرار دهید. در مدل EDM-2000B می‌توان از پایه مغناطیسی برای ثابت نگه داشتن هد استفاده کرد. فاصله اولیه نوک الکترود تا قطعه کار باید حدود ۲ تا ۳ میلی‌متر باشد.

۴. اتصال کابل‌ها و سیستم خنک‌کننده

کابل‌های برق فرکانس بالا و سروو را متصل کنید. همچنین سیستم تأمین مایع کاری را راه‌اندازی کنید تا خنک‌کاری و تخلیه مواد فرسایش‌یافته انجام شود.

۵. شروع فرایند تخلیه الکتریکی

پس از روشن کردن دستگاه، با استفاده از دکمه Start/Stop فرایند ماشین‌کاری آغاز می‌شود. با تنظیم جریان و فاصله تخلیه توسط پیچ تنظیم سروو، می‌توان شرایط مناسب برای فرسایش قلاویز را فراهم کرد.

۶. خارج کردن باقی‌مانده قلاویز

پس از فرسایش قسمت مرکزی قلاویز، باقی‌مانده آن را می‌توان با ابزار مناسب از سوراخ خارج کرد.

توجه: تنظیمات جریان، قطبیت و سروو باید مطابق دفترچه دستگاه و شرایط قطعه کار انجام شود. این مراحل برای آشنایی با فرایند هستند و جایگزین آموزش اپراتوری نیستند.

جدول انتخاب الکترود برای خارج کردن قلاویز شکسته

یکی از مهم‌ترین نکات هنگام استفاده از دستگاه تخلیه الکتریکی، انتخاب صحیح قطر الکترود است. قطر نامناسب الکترود می‌تواند باعث افزایش زمان ماشین‌کاری یا آسیب به رزوه قطعه کار شود.

طبق جدول راهنمای دستگاه EDM-2000B، اندازه‌های پیشنهادی الکترود به شرح زیر است:

سایز قلاویز شکسته	قطر الکترود پیشنهادی
M3	۱.۵ میلی‌متر
M4	۲ میلی‌متر
M6	۳ میلی‌متر
M8	۴ میلی‌متر
M10	۵ میلی‌متر
M12	۶ میلی‌متر
M14	الکترود ورقی ۷×۲
M16	الکترود ورقی ۸×۲
M20 تا M30	الکترود ورقی ۱۰×۲

نکته فنی: طبق دفترچه، قطر ناحیه تخلیه الکترود معمولاً حدود ۰.۵ میلی‌متر بیشتر از قطر خود الکترود است. برای مثال، الکترود ۳ میلی‌متری می‌تواند ناحیه تخلیه‌ای با قطر تقریبی ۳.۵ میلی‌متر ایجاد کند. بنابراین هنگام انتخاب الکترود باید فضای باقی‌مانده تا رزوه در نظر گرفته شود.

همچنین برای قلاویزهای بزرگ‌تر از M20 ممکن است لازم باشد عملیات در چند مرحله انجام شود.

معرفی دستگاه اسپارک پرتابل EDM-2000B

تا M30

الکترود ورقی ۱۰×۲

نکته فنی: طبق دفترچه، قطر ناحیه تخلیه الکترود معمولاً حدود ۰.۵ میلی‌متر بیشتر از قطر خود الکترود است. برای مثال، الکترود ۳ میلی‌متری می‌تواند ناحیه تخلیه‌ای با قطر تقریبی ۳.۵ میلی‌متر ایجاد کند. بنابراین هنگام انتخاب الکترود باید فضای باقی‌مانده تا رزوه در نظر گرفته شود.

همچنین برای قلاویزهای بزرگ‌تر از M20 ممکن است لازم باشد عملیات در چند مرحله انجام شود.

معرفی دستگاه اسپارک پرتابل EDM-2000B

• طراحی پرتابل: به دلیل ابعاد مناسب و وزن کم هد کاری، جابه‌جایی و استفاده از دستگاه آسان است.
• پایه مغناطیسی: امکان نصب هد روی سطوح فلزی صاف و ثابت نگه داشتن آن در موقعیت موردنظر.
• قابلیت تنظیم جریان: امکان تنظیم جریان الکتریکی متناسب با شرایط ماشین‌کاری.
• سیستم سروو: کنترل حرکت بالا و پایین اسپیندل و تنظیم فاصله تخلیه الکتریکی.
• سیستم ویبره: ایجاد نوسان در الکترود برای افزایش بازدهی پردازش؛ البته برای سوراخ‌کاری‌های با دقت بالا بهتر است ویبره خاموش باشد.
• سیستم خنک‌کننده: استفاده از پمپ و مسیر تأمین مایع کاری برای خنک‌کاری و خارج کردن مواد حاصل از فرسایش.
• کاربری متنوع: مناسب برای خارج کردن قلاویز، مته و سایر ابزارهای شکسته رسانای الکتریکی از قطر ۲ میلی‌متر به بالا.

دستگاه اسپارک در چه صنایعی کاربرد دارد؟

دستگاه تخلیه الکتریکی پرتابل به دلیل قابلیت استفاده روی قطعات مختلف، در محیط‌های صنعتی متنوعی کاربرد دارد:

• کارگاه‌های تراشکاری و فرزکاری
• صنایع قالب‌سازی و ابزارسازی
• واحدهای تعمیر و نگهداری ماشین‌آلات صنعتی
• کارگاه‌های قطعه‌سازی
• صنایع ماشین‌سازی
• واحدهای تعمیر تجهیزات و قطعات فلزی

به‌خصوص در کارگاه‌هایی که با قلاویزکاری مداوم سروکار دارند، وجود دستگاه اسپارک می‌تواند در شرایط شکستن ابزار، به حفظ قطعه کار و کاهش نیاز به روش‌های دشوار خارج کردن ابزار کمک کند.

نکات مهم هنگام کار با دستگاه تخلیه الکتریکی

برای دستیابی به عملکرد مناسب و جلوگیری از آسیب به دستگاه و قطعه کار، رعایت نکات زیر ضروری است:

1. قطعه کار باید رسانای الکتریکی باشد و پیش از شروع کار، زنگ‌زدگی و لایه اکسیدی آن تمیز شود.

2. الکترود باید متناسب با قطر قلاویز یا مته شکسته انتخاب شود.

3. قطعه کار و الکترود باید به‌درستی ثابت شوند تا فرایند تخلیه الکتریکی پایدار باشد.

4. هنگام کار به الکترود دست نزنید و پیش از انجام هرگونه سرویس، دستگاه را از برق جدا کنید.

5. برای استفاده از پمپ آب، از مایع کاری مجاز و تمیز استفاده کنید. طبق دفترچه، در صورت استفاده از نفت سفید نباید پمپ آب به آن متصل باشد؛ زیرا ممکن است آسیب ببیند و خطر آتش‌سوزی نیز وجود دارد.

6. دستگاه را در محیط‌های دارای مواد خورنده، گردوغبار زیاد یا خطر آتش‌سوزی استفاده نکنید.

7. تعمیر جعبه برق و قطعات الکترونیکی دستگاه باید توسط افراد متخصص انجام شود.

آیا دستگاه اسپارک ارزش خرید دارد؟

اگر در کارگاه تراشکاری یا واحد تولیدی شما شکستن قلاویز، مته و پیچ اتفاق می‌افتد، دستگاه اسپارک می‌تواند یک ابزار کاربردی برای کاهش خسارت ناشی از این اتفاق باشد.

در روش‌های معمول، خارج کردن قلاویز شکسته ممکن است زمان‌بر باشد و احتمال آسیب به رزوه یا قطعه کار وجود دارد. اما دستگاه اسپارک با استفاده از فرایند تخلیه الکتریکی، امکان فرسایش کنترل‌شده ابزار شکسته را فراهم می‌کند.

این دستگاه به‌خصوص برای کارگاه‌هایی که با قطعات گران‌قیمت، قالب‌ها و قطعات صنعتی بزرگ سروکار دارند، می‌تواند ارزش اقتصادی قابل توجهی داشته باشد.

البته میزان صرفه اقتصادی به تعداد دفعات استفاده، ارزش قطعات کار و هزینه روش‌های جایگزین بستگی دارد.

خرید دستگاه اسپارک و دستگاه تخلیه الکتریکی از سنترتراش

اگر به دنبال خرید دستگاه اسپارک برای خارج کردن قلاویز شکسته، مته شکسته و پیچ‌های شکسته هستید، می‌توانید دستگاه EDM-2000B را در سنترتراش بررسی کنید.

سنترتراش به‌عنوان مرکز تخصصی ابزارآلات تراشکاری و تجهیزات صنعتی، امکان دریافت اطلاعات فنی و مشاوره خرید دستگاه تخلیه الکتریکی را برای صنعتگران و فعالان حوزه ماشین‌کاری فراهم می‌کند.

برای اطلاع از قیمت دستگاه اسپارک EDM-2000B، موجودی و شرایط خرید می‌توانید با کارشناسان سنترتراش تماس بگیرید.

سنترتراش؛ مرکز تخصصی ابزارآلات تراشکاری و تجهیزات صنعتی

. دستگاه اسپارک برای خارج کردن قلاویز شکسته چگونه کار می‌کند؟

دستگاه اسپارک با استفاده از تخلیه الکتریکی و ایجاد جرقه بین الکترود و قلاویز شکسته، قسمت مرکزی ابزار را به‌تدریج فرسایش می‌دهد تا امکان خارج کردن باقی‌مانده آن فراهم شود.

۲. آیا دستگاه اسپارک به رزوه قطعه کار آسیب می‌زند؟

در صورت انتخاب صحیح قطر الکترود، تنظیم مناسب جریان و هم‌محور کردن الکترود با قلاویز شکسته، می‌توان احتمال آسیب به رزوه را کاهش داد. با این حال، تضمین عدم آسیب در تمام شرایط امکان‌پذیر نیست.

۳. دستگاه EDM-2000B چه ابزارهایی را خارج می‌کند؟

این دستگاه برای خارج کردن قلاویز و مته شکسته از مواد رسانای الکتریکی طراحی شده است. همچنین می‌توان با روش و الکترود مناسب برای ایجاد شیار در پیچ‌های شکسته از آن استفاده کرد.

۴. حداقل قطر ابزار شکسته برای دستگاه EDM-2000B چقدر است؟

طبق دفترچه راهنما، محدوده پردازش قلاویز و مته شکسته از قطر ۲ میلی‌متر به بالا است.

۵. آیا دستگاه اسپارک برای قطعات بزرگ صنعتی مناسب است؟

بله. طراحی پرتابل و هد جداشونده با پایه مغناطیسی امکان استفاده از دستگاه روی قطعات بزرگ و حتی در موقعیت‌های مختلف را فراهم می‌کند.